پروتکل‌های ارتباط ایجنت: MCP و A2A

تفاوت اتصال ابزار و همکاری عامل‌ها را با قراردادهای MCP و A2A، کارت عامل، Task، مجوز و کنترل پیام کم‌اعتماد طراحی کن.

بعد از این درس می‌توانی

  • برای حداقل ۴ از ۵ سناریو مرز MCP، A2A، تابع محلی یا اقدام غیرمجاز را تشخیص دهد.
  • قرارداد ابزار فقط‌خواندنی با شناسهٔ سند مجاز و پاسخ DENIED طراحی کند.
  • در یک Agent Card نمونه، نام/مهارت/binding/نسخه را شناسایی و نمونهٔ آموزشی را از schema اجرایی متمایز کند.
  • تفاوت Message، Task و Artifact را روی یک جریان مشخص شرح دهد.
  • اختیاری‌بودن authorization در MCP و تعدد bindingها در A2A v1.0.1 را با منبع رسمی نقل کند.

چرا این درس مهم است

موقعیت ساختگی ایرانی: یک تیم بیمه می‌خواهد عامل ارزیاب فقط فهرست اسناد مجاز را از سامانهٔ پرونده بخواند و در صورت نیاز به متخصص خسارتِ یک سامانهٔ دیگر کار را بسپارد. اتصال به داده/ابزار با هماهنگی دو عامل یکی نیست. MCP و A2A برای این دو مرز، قراردادهای مکمل فراهم می‌کنند.

مبانی مهارت‌ها، کانکتورها و MCP را از درس skills-plugins-connectors می‌شناسی؛ اینجا تفاوت وظیفهٔ پروتکل‌ها، قرارداد امن و نسخه‌بندی را بررسی می‌کنی. نیازی به اجرای JSON-RPC، Docker یا سرور واقعی نیست.

مفاهیم کلیدی

نگاشت به شاخص‌های موجود: C03-I03 تمایز مدل/ابزار، C04-I04 آگاهی از یکپارچگی، C06-I03 حریم خصوصی و C06-I04 ریسک؛ تعاریف همان کاتالوگ زنده‌اند و بازنویسی نمی‌شوند.

[اصل پایدار] تفاوت لایه‌ها: پروتکل ابزار به عامل امکان می‌دهد تابع یا دادهٔ بیرونی را با قرارداد روشن فراخوانی کند؛ پروتکل همکاری عامل‌ها امکان کشف توانایی، ارسال پیام، مدیریت task و تحویل artifact را ایجاد می‌کند. هر دو به مجوز و اعتبارسنجی نیاز دارند؛ «استاندارد بودن» به معنی امن‌بودن خودکار نیست.

  • MCP Host: برنامهٔ میزبان مدل، شامل یک یا چند Client.
  • MCP Client: اتصال‌گیرنده به سرور MCP از داخل میزبان.
  • MCP Server: ارائه‌دهندهٔ Tools، Resources و Prompts بنا به قابلیت‌های فعال.
  • A2A Agent Card: توصیف توانایی، سرویس، نسخه، مهارت‌ها و روش/شرایط ارتباط با عامل مقصد.
  • A2A Task: کار دارای شناسه و چرخهٔ وضعیت؛ Message درخواست/تعامل و Artifact خروجی کار را از هم جدا کن.
  • Authentication هویت طرف را احراز می‌کند؛ Authorization تعیین می‌کند چه عملی مجاز است.
  • Least privilege: هر عامل فقط مجوز لازم برای همان کار را داشته باشد.

مدل ذهنی

راهروی ابزار و درِ دفتر همکار: MCP مثل قرارداد استفاده از دستگاه اسکن یا سامانهٔ پرونده است؛ A2A مثل فرستادن یک پروندهٔ مشخص به کارشناس دارای نقش مستقل است. ارسال پرونده به همکار مجوز خودکار برای پرداخت، تغییر یا انتشار ایجاد نمی‌کند.

[استاندارد] هر نسخهٔ پروتکل قرارداد فنی مشخصی دارد. مسیر well-known، فیلد کارت، روش transport و قالب احراز هویت را با URL و نسخه بررسی کن؛ مثال‌های نسخه‌های قدیمی، توصیف معماری همهٔ نسخه‌ها نیستند.

گام‌به‌گام

گام ۱: به‌جای نام محصول، مرز داده را مشخص کن

نیازلایه مناسبنمونهٔ خروجی امن
خواندن یک پرونده مجازMCP یا API ابزار تحت کنترلdocument_id + status + دادهٔ مجاز
درخواست تحلیل از سامانهٔ کارشناس دیگرA2A یا قرارداد سرویس مستقلtask_id + capability + artifact
محاسبهٔ قطعی در همان برنامهتابع محلی؛ پروتکل خارجی لازم نیستنتیجه + واحد + گزارش آزمون
پرداخت یا ارسال واقعیحوزهٔ مجزا با مجوز معتبر و تأیید انسانیدر این درس: فقط NOT_EXECUTED

گام ۲: اجزای MCP را با نقش درست بنویس

جزءکارکردریسک/کنترل
Host / Clientمدیریت اتصال و درخواست به Serverسیاست دسترسی در میزبان
Toolsتابع قابل فراخوانیمحدودیت ورودی، دامنه، مجوز اقدام
Resourcesداده/متن قابل استفادهمنشأ، حساسیت، کمینه‌سازی
Promptsقالب تعامل ارائه‌شدهمتن الگو مجوز مستقل نیست
OAuth برای HTTP، اگر پیاده‌سازی شودواگذاری مجوز طبق قواعد نسخهاعتبارسنجی مخاطب/دامنه توکن؛ رمز در پیام نباشد

در سند MCP 2025-11-25، مجوزدهی در سطح پروتکل اختیاری است؛ اگر HTTP authorization را پیاده‌سازی می‌کنی باید الزامات همان نسخه را رعایت کنی. در مسیر محلی STDIO، توصیهٔ این سند برای دریافت credential متفاوت از HTTP است. پس «هر MCP الزاماً OAuth دارد» نادرست است.

گام ۳: قرارداد ابزار را مستقل از نیت مدل محدود کن

{
  "tool_name": "read_allowed_document",
  "description": "Read one already-authorized synthetic document",
  "input_schema": {"document_id": "D01 or D02"},
  "allowed_scope_source": "server_side_allowlist",
  "returns": {"status": "FOUND | NOT_FOUND | DENIED", "document_id": "string", "text": "string"},
  "disallowed": ["arbitrary_url", "write", "send", "payment"],
  "status": "DESIGN_ONLY"
}

استفاده از read_any_url(url) خطر دسترسی به مقصد دلخواه دارد. حتی اگر مدل قول بدهد «فقط اسناد مجاز» را بخواند، سرور باید شناسه‌ها و مجوز را واقعاً کنترل کند. خود توصیف tool هم دادهٔ قابل بررسی است.

گام ۴: `Agent Card` و Task در A2A را بخوان

{
  "name": "ClaimReviewAgent",
  "description": "Reviews synthetic claim evidence; no payouts",
  "version": "0.1.0-demo",
  "supportedInterfaces": [
    {"url": "https://example.invalid/a2a", "protocolBinding": "JSONRPC", "protocolVersion": "1.0"}
  ],
  "capabilities": {"streaming": false, "pushNotifications": false},
  "skills": [{"id": "claim_review", "name": "Claim Review", "description": "Read-only synthetic review"}],
  "defaultInputModes": ["text/plain"],
  "defaultOutputModes": ["application/json"],
  "note": "ILLUSTRATIVE_SUBSET_NOT_A_DEPLOYABLE_VALIDATED_AGENT_CARD"
}

نمونه بالا زیرمجموعهٔ آموزشی برای فهم فیلدهاست، نه ادعای انطباق کامل با schema رسمی. example.invalid مقصد اجرایی نیست. در specification جدید، ارائهٔ کارت، bindingها، نسخهٔ پروتکل، scheme امنیتی و عملیات واقعی باید مطابق schema نسخهٔ انتخابی بررسی شوند.

گام ۵: چرخهٔ حالت Task را تعریف کن

مرحلهچه چیزی ثبت شود؟رفتار مناسب
درخواستtask_id، شناسه فرستنده و محدودیتتأیید مجوز و ورودی
در حال کاروضعیت قابل پیگیری، تلاش/زمانسقف و امکان لغو
نیاز به ورودیسؤال مشخص به کاربر/ناظربدون جعل مجوز یا داده
پایانartifact همراه با منبع و وضعیتبازبینی مستقل پیش از اقدام
شکست/لغوعلت، زمان و خروجی ناقصبدون ارسال دوبارهٔ کورکورانه

گام ۶: خطرهای اتصال را در دو طرف بررسی کن

آسیب‌پذیریکنترل سمت ابزار/MCPکنترل سمت عامل/A2A
انتقال دادهٔ بیش‌ازحدفیلتر فیلدی در سرورفقط خلاصه/شناسهٔ لازم
جعل منبع یا هویتاعتبارسنجی منبع داده و credentialبررسی هویت عامل/Agent Card معتبر
دستور داخل سندتفکیک داده از فرمانپیام بین‌ایجنتی نیز کم‌اعتماد است
اقدام بی‌مجوزاعمال ACL قبل از اجراتأیید مستقل برای تغییر واقعی
پاسخ تکراریشناسه idempotency سمت ابزارtask_id و وضعیت terminal

گام ۷: AP2 را فقط در مرز دامنه بشناس

[استاندارد/ابزار؛ ۲۰۲۶-۱۱-۰۷] AP2 برای مجوز و شواهد تعاملات پرداخت ایجنتی معرفی شده و هم‌موضوع MCP/A2A نیست. این دوره پرداخت واقعی یا صدور mandate آموزش نمی‌دهد؛ همهٔ مثال‌های پرداخت صرفاً ممنوع/مفهومی‌اند. جزئیات نسخه و اجرا به مستند رسمی مربوط وابسته است.

مثال‌ها

پیاده‌سازی عملی

کارگاه ۱۷ دقیقه‌ای بدون اتصال: جدول قرارداد ابزار و قرارداد عامل مقصد را روی کاغذ کامل کن. استفاده از سرور، Docker، JSON-RPC، کلید API یا اشتراک پولی الزامی نیست.

مسیر ابزار

برای سه سند ساختگی D01 تا D03 فهرست مجاز تعریف کن.

  1. یک ابزار read_allowed_document با FOUND/NOT_FOUND/DENIED بنویس.
  2. یک درخواست خارج از allowlist طراحی کن.
  3. توضیح بده چرا پرامپت جانشین کنترل سمت سرور نیست.

پذیرش: درخواست D99 با DENIED پاسخ دهد؛ هیچ دادهٔ واقعی لازم نیست.

مسیر همکاری

برای یک عامل کارشناس فرضی، کارت توصیفی و چرخهٔ Task طراحی کن.

  1. نام/توانایی/binding نسخه‌دار و شرط احراز هویت را بنویس.
  2. تفاوت Message، Task و Artifact را در یک جدول نشان بده.
  3. برای گیرنده ناشناس، نتیجه را UNTRUSTED_PEER تعریف کن.

پذیرش: اقدام فقط‌خواندنی و بدون پرداخت باشد.

مسیر اختیاری پیشرفته: بعداً می‌توان با SDK یا Docker نمونهٔ محلی ساخت؛ این مسیر خارج از الزامات نمره‌دهی و نیازمند بررسی نسخه‌های روز است.

اشتباه‌های رایج

اشتباهچرا نادرست؟اصلاح
«MCP خودِ ارتباط چندایجنتی است»MCP برای اتصال context/tool استتفکیک آن از تعامل A2A
«A2A همیشه فقط JSON-RPC است»مشخصات 1.0.1 bindingهای دیگر هم داردنسخهٔ مشخص و binding را ثبت کن
«هر MCP باید OAuth داشته باشد»مجوزدهی در spec مربوط اختیاری و وابسته به transport استتفاوت HTTP و STDIO را رعایت کن
اعتماد به متن tool descriptionمتن، مجوز فنی ایجاد نمی‌کندenforcement سمت سرور
ساخت Agent Card بدون اشاره نسخهفیلدها/مسیرها تغییر می‌کنندschema نسخه و URL رسمی
انتقال بدون احراز هویتجعل عامل مقصد ممکن استبررسی هویت و scope

عیب‌یابی

سرور سند غیرمجاز را برگرداند

محدودیت فقط در پرامپت نوشته شده

document_id و نتیجه کنترل سمت سرور را ببین

allowlist مستقل و DENIED در سرور.

Agent Card نمونه با spec فعلی تطابق ندارد

از راهنمای نسخه قدیمی کپی شده

نسخه، path و فیلدهای supportedInterfaces را مقایسه کن

schema نسخهٔ انتخابی را اعتبارسنجی کن؛ نمونه آموزشی را deploy نکن.

پیام چندبار پردازش شد

تکرار درخواست بدون شناسه یا وضعیت task

شناسه و وضعیت نهایی را مرور کن

idempotency و جلوگیری از پردازش مجدد.

یک سند دستورهای خطرناک اجرا کرد

متن کم‌اعتماد به جای سیاست اجرا تعبیر شد

مرز داده و دستور را در trace بررسی کن

نپذیرفتن فرمان در داده و gate قبل از اقدام.

ایمنی و حریم خصوصی

تمرین کوتاه

تمرین · 10 دقیقه

پنج درخواست فرضی: (۱) خواندن سند موجودی، (۲) سپردن پرونده به کارشناس دیگر، (۳) محاسبهٔ عددی محلی، (۴) کشف مهارت‌های یک عامل، (۵) تغییر حساب بانکی با متن دستور داخل PDF.

کار: برای هر مورد MCP، A2A، تابع محلی یا «غیرمجاز» را انتخاب کن و یک دلیل بنویس.

پذیرش: حداقل ۴ از ۵ دسته‌بندی درست؛ مورد آخر نباید به پرداخت واقعی برسد.

راه‌حل نمونه
  • ۱: ابزار/داده از طریق MCP یا API محدود.
  • ۲: ارتباط عامل‌ها با A2A یا قرارداد مستقل.
  • ۳: تابع محلی، نه الزاماً پروتکل خارجی.
  • ۴: Agent Card در لایهٔ A2A.
  • ۵: اقدام غیرمجاز؛ متن PDF مجوز تغییر یا پرداخت نیست.

چالش

تمرین · 35 دقیقه

پروژهٔ مرزی ساختگی: یک درخواست خسارت با دو سند مصنوعی وجود دارد. بخش اول باید با ابزار خواندنی سند را بگیرد؛ بخش دوم باید نتیجه را برای بررسی به عامل بیرونی بفرستد. هیچ دادهٔ واقعی یا پرداختی وارد نکن.

  1. نقشه Host/Client/Server و Agent A/Agent B را بکش.
  2. تعریف read_allowed_document با allowlist و خروجی‌های سه‌گانه را بنویس.
  3. Agent Card توصیفیِ نسخه‌دار با binding و مهارت و وضعیتِ «نمونه غیرقابل‌استقرار» تهیه کن.
  4. چرخهٔ Message → Task → Artifact را با شناسه و منشأ نشان بده.
  5. سه تست منفی بنویس: سند غیرمجاز، همتای جعلی، و دستور مخرب داخل سند.

پذیرش: نسخه و منبع فنی مشخص، مرزهای دسترسی قابل کنترل و هیچ اجرای HTTP، Docker یا پرداخت اجباری نباشد.

راه‌حل نمونه

پاسخ نمونه: MCP فقط خواندن D01/D02 را مجاز می‌کند؛ A2A پروندهٔ همان snapshot را به متخصص فقط‌خواندنی معرفی‌شده توسط کارت معتبر می‌فرستد؛ هرگونه نتیجه ناقص INSUFFICIENT_EVIDENCE می‌شود.

  • D99 → DENIED.
  • همتای فاقد اعتبار → UNTRUSTED_PEER.
  • دستور داخل متن → UNTRUSTED_CONTENT بدون تغییر مجوز.

پرسش‌های سنجش

جمع‌بندی

  • MCP راه اتصال میزبان مدل به داده و ابزار است؛ A2A قرارداد همکاری عامل‌های مستقل است.
  • مستند رسمی نسخه‌دار بر نمونه‌های پراکنده مقدم است.
  • A2A v1.0.1 فقط JSON-RPC نیست؛ چند binding رسمی دارد.
  • مجازبودن و امن‌بودن را باید سمت اجرا و دروازه‌های مستقل اعمال کرد، نه با اطمینان مدل.

قدم بعدی

در multi-agent-verification-project کنترل واقعی خروجی، حملهٔ بین‌ایجنتی و یک پروژهٔ آفلاین با سنجهٔ پذیرش طراحی می‌کنی.

منابع پشتیبان این درس: Model Context Protocol — Specification 2025-11-25src-mcp، MCP — Authorizationsrc-mcpauth، Agent2Agent (A2A) Protocol Specification v1.0.1src-a2a، Agents SDK: Orchestration and Handoffssrc-openai، Announcing Agent Payments Protocol (AP2)src-ap2.

پرسش‌های سنجش

برای خواندن یک سند از سرویس ابزار و برای واگذاری یک task به عامل مستقل، ترتیب پروتکل‌ها کدام است؟

  • هر دو فقط A2A
  • اول MCP؛ دوم A2A
  • هر دو فقط MCP
  • هر دو AP2
پاسخ نمونه و معیار ارزیابی
  • a ← A2A هدف اصلی خواندن ابزار محلی نیست.
  • c ← MCP با A2A تفاوت دارد.
  • d ← AP2 حوزه پرداخت است.

چرا ابزار `read_any_url(url)` با دستور «فقط URL مجاز» ایمن نمی‌شود؟

پاسخ نمونه و معیار ارزیابی

محدودیت در متن مدل قابل دورزدن است؛ باید فهرست مجاز و اعتبارسنجی مقصد سمت سرور اجرا شود و DENIED برگرداند.

  • اصل فنی و انتخاب درست را توضیح می‌دهد (1 امتیاز)
  • قید، محدودیت یا حالت شکست را بیان می‌کند (1 امتیاز)
  • یک کنترل یا پاسخ قابل‌مشاهده و سنجش‌پذیر می‌آورد (1 امتیاز)
  • * ← اتکا به تعهد مدل کافی نیست.

تفاوت `Agent Card`، `Task` و `Artifact` را بگو.

پاسخ نمونه و معیار ارزیابی

کارت توانایی، سرویس و نسخه/شرایط ارتباط را معرفی می‌کند؛ Task کار دارای شناسه و وضعیت است؛ Artifact خروجی ساختاریافته/فایل حاصل از Task است.

  • اصل فنی و انتخاب درست را توضیح می‌دهد (1 امتیاز)
  • قید، محدودیت یا حالت شکست را بیان می‌کند (1 امتیاز)
  • یک کنترل یا پاسخ قابل‌مشاهده و سنجش‌پذیر می‌آورد (1 امتیاز)
  • * ← کارت خروجی اجرای یک کار نیست.

آیا تمام پیاده‌سازی‌های MCP الزاماً `OAuth` و HTTP نیاز دارند؟

پاسخ نمونه و معیار ارزیابی

خیر؛ مشخصات 2025-11-25 authorization را اختیاری دانسته و اجرای HTTP و STDIO الزامات/توصیه‌های متفاوتی دارند.

  • اصل فنی و انتخاب درست را توضیح می‌دهد (1 امتیاز)
  • قید، محدودیت یا حالت شکست را بیان می‌کند (1 امتیاز)
  • یک کنترل یا پاسخ قابل‌مشاهده و سنجش‌پذیر می‌آورد (1 امتیاز)
  • * ← ادعای الزام عمومی نادرست است.

کسی می‌گوید A2A فقط JSON-RPC دارد. پاسخ دقیق با ارجاع به نسخه چیست؟

پاسخ نمونه و معیار ارزیابی

در مشخصات رسمی A2A v1.0.1 علاوه بر JSON-RPC، bindingهای gRPC و HTTP+JSON/REST نیز تعریف شده‌اند؛ باید نسخهٔ توافق‌شده و supportedInterfaces را بررسی کرد.

  • اصل فنی و انتخاب درست را توضیح می‌دهد (1 امتیاز)
  • قید، محدودیت یا حالت شکست را بیان می‌کند (1 امتیاز)
  • یک کنترل یا پاسخ قابل‌مشاهده و سنجش‌پذیر می‌آورد (1 امتیاز)
  • * ← مستند نسخه قدیمی را به همهٔ نسخه‌ها تعمیم نده.

ابزارها و جایگزین‌ها

  • ویرایشگر متن آفلاین — ثبت تصمیم، قرارداد و شواهد بدون کلید API یا اشتراک پولی — Notepad — ویرایشگر Markdown — قلم و کاغذ
  • صفحه‌گسترده یا جدول محلی — ثبت سناریوها، محاسبات و نتیجهٔ آزمون — LibreOffice Calc — Excel — جدول کاغذی

منابع

Model Context Protocol — Specification 2025-11-25 MCP Specification 2025-11-25؛ مشخصات فنی رسمی نسخه‌دار؛ داوری دانشگاهی ندارد؛ بازبینی 2026-11-07

MCP — Authorization MCP Specification 2025-11-25؛ مشخصات رسمی؛ مجوزدهی HTTP اختیاری است، وقتی اجرا شود قواعد نسخه باید رعایت شوند؛ بازبینی 2026-11-07

Agent2Agent (A2A) Protocol Specification v1.0.1 A2A Protocol Working Group v1.0.1؛ سند رسمی نسخه‌دار مشاهده‌شده در 2026-11-07؛ تعریف چند binding از جمله JSON-RPC، gRPC و HTTP+JSON؛ داوری دانشگاهی ندارد

Agents SDK: Orchestration and Handoffs OpenAI مستند رسمی نسخه‌پذیر؛ بررسی در 2026-11-07؛ راهنمای محصول، نه مقاله داوری‌شده

Announcing Agent Payments Protocol (AP2) Google Cloud 2025-09-16؛ اعلان رسمی محصول/پروتکل، داوری دانشگاهی ندارد؛ صرفاً اشارهٔ مرزی، بدون تمرین پرداخت

دوره

سیستم‌های چندایجنتی: کی بله، کی نه